Voor een prikkie, maar van levensbelang: MINC-LINK waarschuwt voor terugkeer van infectieziekten

Op dinsdag 25 november vond in Lumière Cinema Maastricht het 7e MINC-LINK symposium plaats, georganiseerd door het Maastricht Infection Center (MINC) en het IP & AMR Zorgnetwerk Limburg. Het hybride evenement trok een breed publiek van zorgprofessionals: arts-microbiologen, artsen infectieziekten-bestrijding, deskundigen infectiepreventie, ziekenhuishygiënisten, specialisten ouderen-geneeskunde, artsen verstandelijke gehandicapten, artsen maatschappij en gezondheid, kinderartsen, huisartsen, physician assistants en verpleegkundigen. Het thema van dit jaar – “Voor een prikkie” – stond volledig in het teken van vaccinaties en vaccinatiebereidheid.

Dagvoorzitter dr. Judith Potjewijd opende de avond met een historische terugblik op vaccineren en een actuele realiteit: infectieziekten die bijna verdwenen waren, keren terug. Het overlijden van een jonge arts aan mazelen vormde een indringende illustratie van wat een lage vaccinatiegraad kan betekenen. “We zien nu dat kennis over infectieziekten afneemt, maar het risico blijft,” aldus Potjewijd.

Vergeten ziektes en kwetsbare groepen

De eerste spreker, dr. Gijs van Well, kinderarts-infectioloog in het MUMC+, liet zien hoe kinderziekten die dankzij het Rijksvaccinatieprogramma decennialang vrijwel verdwenen waren – waaronder mazelen, bof, kinkhoest en difterie – opnieuw vaker worden gezien. De oorzaak: een dalende vaccinatiegraad, zowel in Zuid-Limburg als landelijk.

Van Well benadrukte dat mazelen nog altijd extreem besmettelijk is (R0 12–18) en ernstige complicaties kan geven, zoals encefalitis en SSPE. Juist kwetsbare patiënten lopen groot risico. “Mazelen is géén onschuldige kinderziekte. Zelfs in Nederland zien we dat het dodelijk kan aflopen,”zei hij. De recente casus van de jonge arts die na een mazeleninfectie overleed, onderstreepte volgens hem hoe urgent goede vaccinatiezorg is.

Tijdens de lezing kwamen uit de zaal en online meerdere vragen binnen, onder andere over vroege bescherming bij immuungecompromitteerde kinderen en   de rol van passieve immunisatie.Van Well reageerde: “Elke vertraging in vaccinatie is een risico. Onze uitdaging is om de bescherming daar te krijgen waar die het hardst nodig is.”

Vaccinaties bij risicogroepen: goed vaccin, ingewikkelde uitvoering

Dr. Marlies van Wolfswinkel, internist-infectioloog in het MUMC+, schetste in de tweede lezing de uitdagingen rondom vaccinaties voor immuun-gecompromitteerden en medische risicogroepen. Juist deze patiënten zijn extra kwetsbaar bij infecties zoals influenza, COVID-19 en pneumokokkenziekte, terwijl de vaccinatieroutes en vergoedingen voor hen vaak onduidelijk en versnipperd zijn.

Ze besprak nieuwe inzichten over pneumo-kokkenvaccinaties (met voorkeur voor PCV20/21), gordelroosvaccinatie en HPV-vaccinatie bij patiënten met immuunstoornissen. “We hebben effectieve vaccins voor patiënten uit medische risicogroepen, maar de weg ernaartoe is voor patiënten en zorgverleners vaak een doolhof,” aldus Van Wolfswinkel.

RVP, dalende vaccinatiegraad en vaccinatietwijfel

Na de pauze volgde een duo-presentatie van Lenny Engelen (epidemioloog) en Vivian Claessen (arts infectieziektebestrijding), beide werkzaam bij de GGD Zuid-Limburg. Zij gaven inzicht in het Rijksvaccinatieprogramma (RVP), de vaccinatiegraad in de regio en de mogelijke gevolgen van aanhoudende daling.

De vaccinatiegraad blijkt geen enkelvoudig getal: elk vaccin kent zijn eigen dekkingsgraad per leeftijd en per ronde. In zowel Zuid-Limburg als de rest van Nederland liggen meerdere vaccinatiegraden inmiddels onder de norm. De BMR-prik schommelt al jaren onder de vereiste 95%, en de DKTP volgt dezelfde trend.

Engelen benadrukte: “We zien structurele daling, niet alleen pieken en dalen. Dat betekent dat uitbraken niet langer incidenten zijn, maar patronen.”

Claessen vulde aan: “Zonder voldoende vaccinatiegraad verliezen we het groepsimmuniteitseffect. En dat treft vooral de mensen die zich niet kunnen laten vaccineren.

Regionale verschillen zijn groot. Hoewel Zuid-Limburg in 2025 géén mazelenmeldingen had, waren er recent wel lokale kinkhoestgolven waarbij ook zuigelingen betrokken waren – kinderen die nog niet volledig gevaccineerd kunnen zijn. Ook volwassen vaccinaties, zoals pneumokokken- en COVID-prikken voor 60-plussers, blijven in opkomst achter.

Vaccinatietwijfel groeit — en is complex

Engelen en Claessen schetsten waarom vaccinaties steeds vaker worden uitgesteld of geweigerd. Tijdens de coronapandemie nam het wantrouwen in overheid en zorg toe, maar ook al vóór 2020 was de daling zichtbaar. Bovendien spelen factoren mee zoals:

• onderschatting van infectierisico’s
• overschatting van mogelijke bijwerkingen
• sociale invloeden van omgeving en sociale media
• praktische barrières zoals taal of toegang

Hoewel ‘anti-vaxxers’ veel media-aandacht krijgen, is dat volgens de sprekers een kleine minderheid; de grootste groep bestaat uit twijfelaars. “Het gaat niet om overtuigen, maar om begrijpen,” aldus Claessen. “Twijfel is geen weerstand, maar een uitnodiging tot gesprek.”

De interactie met de zaal en online deelnemers was levendig. Deelnemers deelden ervaringen over terughoudende ouders, jongeren die afhaken bij HPV-vaccinatie en praktische uitdagingen rond uitnodigingen en locaties. Dit leidde tot een discussie over hoe zorgprofessionals elkaar kunnen ondersteunen in regionale campagnes.

Motiverende gespreksvoering maakt verschil

Tot slot stond Kirsten Pijls (arts maatschappij en gezondheid / jeugdarts KNMG, GGD Zuid-Limburg) stil bij effectieve communicatie met ouders. Uit Zuid-Limburgs onderzoek blijkt dat motiverende gespreksvoering (MGV) de vaccinatie-intentie en -acceptatie van ouders kan verhogen. Ouders die een persoonlijk gesprek aangingen, lieten hun kind aantoonbaar vaker alsnog vaccineren dan ouders die alleen een flyer ontvingen.Pijls: “De vraag is niet: ‘Waarom willen ouders niet?’ De vraag is: ‘Wat hebben zij nodig om ‘ja’ te kúnnen zeggen?’” Ze benadrukte het belang van openheid: “Begin niet met een keuzevraag, maar met nieuwsgierigheid. Dan komt het echte verhaal op tafel.”

Gezamenlijke verantwoordelijkheid                             

Het symposium maakte opnieuw zichtbaar dat infectiepreventie geen vanzelfsprekendheid is. Vaccins werken — maar alleen wanneer mensen ze ook daadwerkelijk krijgen. De oproep van de avond: zorgprofessionals spelen een sleutelrol in vertrouwen, toegankelijkheid en het bespreekbaar maken van zorgen

Centrale rol voor het IP & AMR Zorgnetwerk Limburg

Het IP & AMR Zorgnetwerk Limburg speelt hierin een verbindende rol. In de hele regio wordt gewerkt aan bewustwording, deskundigheid, infectiepreventiebeleid en samenwerking tussen zorginstellingen. Het organiseren van het MINC-LINK symposium is daar een belangrijk onderdeel van: een plek waar professionals kennis delen, nieuwe inzichten opdoen en gezamenlijk koers bepalen.

Met structurele projecten, netwerkbijeenkomsten en scholingen rond infectiepreventie en antimicrobiële resistentie blijft het netwerk samen met partners in de regio bouwen aan een sterke basis voor veilige zorg.